In de top 10 van bestverkochte boeken staan deze week twee boeken waarin handgeschreven brieven een belangrijke rol spelen. Vroeger waren handgeschreven brieven normaal.
In mijn jeugd vroeg ik voor mijn verjaardag postpapier met tien velletjes met een afbeelding erop. Op de enveloppen kwamen die dan in kleiner formaat terug. Later schreef ik hele schrijfblokken vol. In mijn vorige blog vertelde ik dat Bas mij een lange brief schreef om me te vragen nog eens mee te varen (1). Zo deden we dat toen.
De meeste brieven heb ik gestuurd aan mijn jeugdvriendin Hanneke. We woonden vanaf ons 18e jaar ver uit elkaar en hadden geen telefoon of e-mail. Toen ik in Kampen studeerde schreef ik mijn moeder als ik het weekend niet thuis kwam. Daar maakte ik 10 jaar geleden al een blog over (2). Met vriendin Corrie heb ik intensief geschreven toen zij en Piet een jaar in Hongarije verbleven. Dat verdiepte de vriendschap en de jaren daarna hebben we dat nog lang volgehouden. Ik vond het heerlijk om te schrijven, mijn gedachten de vrije loop te laten en mijn handen te laten schrijven. Sommige brieven kopieerde ik voor ik ze opstuurde, omdat het een soort dagboeknotities waren geworden. Het schrijven bracht rust en ordening in mijn gedachten en gevoelens. Wanneer zijn we daarmee gestopt?
Wie schrijft die blijft
In het boek De Correspondente maken we kennis met de gepensioneerde juriste Sybil van Antwerp (3). Zij zit vier keer per week achter haar bureau pakt een pen op en schrijft brieven. We leren haar kennen via de brieven die ze schrijft en die ze ontvangt tussen 2012 en 2021, tussen haar 73e en 81e jaar. Ze dreigt langzaam blind te worden en maakt de balans op van haar leven. Door de brieven probeert ze de losse eindjes in haar leven aan elkaar te knopen. Als lezers ontdekken we dat ze met een groot geheim rondloopt. Haar huwelijk loopt stuk en ze heeft een gespannen relatie met haar dochter. Aan het eind blijkt dat ze de moeilijkste brief van haar leven, alleen in klad schrijft en nooit verstuurt.
Kijken in de ziel
En dan het boek Theo in Golden (4). Dit verhaal gaat over een 86 jarige man, die in het stadje Golden komt wonen. Hij heeft er plezier in om mensen een portret dat de plaatselijke kunstenaar van hen getekend heeft, cadeau te doen. Hij stuurt ze een handgeschreven uitnodiging om het portret in ontvangst te nemen bij de fontein in het midden van het dorp. Het is beschamend herkenbaar dat dit vriendelijke gebaar in eerste instantie achterdocht oproept en dat mensen bang zijn dat het een foute grap is. Het briefpapier, het zorgvuldige regelmatige handschrift en de toon van de tekst moeten de ontvanger overtuigen dat het veilig is. De beschrijving van de ontmoeting met de jonge vrouw die als eerste haar portret krijgt, is van een adembenemende schoonheid. Menig therapeut of pastor kan daar nog wat van opsteken. Theo laat de mensen via het portret zien waar hun kracht, moed en vriendelijkheid zich tonen. Ook in dit boek wordt de belangrijkste brief die hij in zijn leven geschreven heeft en zijn drijfveer onthult, pas na zijn overlijden bezorgd.
Complimentendag
Op 1 maart 2023 ligt er een voorgedrukte complimentenkaart bij ons in de brievenbus. In een mooi regelmatig handschrift krijgt mijn man Bas complimenten over hoe hij is omgegaan met de problemen rond de bouwvergunning van ons appartementencomplex. De anonieme schrijver waardeert dat er geen onvertogen woord gevallen is en dat hij er rustig en laconiek onder bleef. Maar, wie is de afzender? Niet zo heel veel mensen weten dat dit speelt. Bas heeft twee mensen gevraagd of zij die kaart geschreven hebben, maar die weten er niet van. Het blijft een mysterie en het verdwijnt naar de achtergrond, totdat mijn vader in de maand voor zijn overlijden opbiecht dat hij de auteur is. Nu moet je weten dat mijn vader in blokletters schrijft en zijn handschrift uit duizenden te herkennen is. Hij had een bridgemaatje gevraagd om zijn tekst over te schrijven op die kaart! Mijn vader ( 93) kwam elke maandag bij ons eten en had alle perikelen van dichtbij meegemaakt. Door dat handschrift werden wij op het verkeerde been gezet. Eigenlijk deed mijn vader hetzelfde als Theo, hij liet Bas via een omweg weten dat hij goed naar Bas gekeken had. Hij zette zijn goede eigenschapen in het licht. Ik vind dat nog steeds heel ontroerend.
Waardering voor handgeschreven
De waardering voor handgeschreven brieven is door de jaren heel erg veranderd. Mijn eerste sollicitatiebrieven in de 80-er jaren, bestonden uit een handgeschreven introductie en motivatie en een getypt curriculum vitae. Tegenwoordig wordt algemeen geaccepteerd dat de hele sollicitatiebrief digitaal aangeleverd wordt. We nemen niet meer de tijd om te schrijven en sturen berichten via email en whatsapp. Alleen wenskaarten en condoleance brieven worden vaak nog met de hand geschreven. Het werkt ook niet echt mee dat PostNL veel brievenbussen heeft weggehaald en de bezorging allang niet meer dagelijks is. Het enige document dat alleen geldig is als het handgeschreven is, is een codicil waarin je persoonlijke wensen over je uitvaart of persoonlijke spullen vastlegt. Dit moet volledig handgeschreven, gedateerd en ondertekend zijn. Weer wat geleerd.
Bij het ouder worden gaat het handschrift soms achteruit en lijkt het of ‘het in een rijdende trein geschreven is’. Voor mij wordt met de hand schrijven een extra opgave omdat door de Parkinson en de stijfheid de letters tijdens het schrijven steeds kleiner en hoekiger worden. Wellicht komt het mede daardoor dat deze twee boeken me zo aanspreken. Met weemoed denk ik terug aan de lange epistels die vroeger haast als vanzelf uit mijn pen vloeiden.
- https://schrijvendvertellen.nl/2026/08/09/zeilen-voor-ons-plezier/
- https://schrijvendvertellen.nl/2016/09/08/brief-aan-dochter/
- De Correspondente, Virginia Evans, 2026
- Theo in Golden, Allen Levi, 2026
O wat mooi de kaart van je vader aan Bas, koesteren deze herinnering. Je verhaal roept bij mij herinneringen op aan de tijd dat Han nog voer, maanden weg was en ook alleen correspondentie via brieven, die hebben we ook allemaal nog bewaard. 1 was wel erg bijzonder die was via Harlem New York toch in Haarlem Nederland aangekomen, met dank aan alle posterijen.
Beide boeken al opgezocht in de bieb.
Wat weer een mooi verhaal Rita.
Emotioneel word ik ervan om om te lezen dat je vader naar Bas een brief schreef die hij een ander liet overschrijven en wat je pas hoorde een maand voor z’n overlijden.
Mijn moeder was niet zo’n schrijfster( schaamde zich ook over haar handschrift) maar ik koester nu de kaarten die ik van haar gekregen heb afgelopen jaren!
Hey Ahoy Rita,
Wat leuk om je afgelopen blogs te lezen en fijn te weten dat het je goed gaat en idd is er niets fijner of leuker om een handgeschreven epistel of kaart te schrijven of te ontvangen, ik blijf ook ‘gewoon’ doorgaan met het schrijven van mijn kaarten, ook als is de Post soms wat wispelturig;-). Dat het schrijven voor jou helaas een grotere opgave is geworden en je het ‘gewoon’ blijft doen getuigt maar weer s van je doorzettingsvermogen! Van varen en zeilen heb ik ‘geen kaas gegeten’, maar je geeft een mooi inkijkje hoe dat werkt, ik zie t voor me.
Ik ga de boeken ook s nader bekijken, je hebt ook mijn nieuwsgierigheid aangewakkerd, voor nu alle goeds.
H groet, Corrie Verschuren-Le Kluse
Goedemiddag,Rita,
Dankjewel voor je blog!
Pas kreeg ik nog een handgeschreven kaart van jou uit Zeeland.
Later realiseerde ik mij pas dat het tijd en moeite kost om zelf te schrijven. ✍️. Een kostbare kaart.
Groet van Nelien.
Heel herkenbaar dat we vroeger zoveel schreven. Ook ik deed dat best veel. Heb er ook nog een paar bewaard. Mijn moeder schreef hele agenda’s van Marjolein Bastin vol. Alledaagse dingen. Ze verstuurde ze wel niet maar ze schreef wel.
Je hebt altijd veel geschreven en doet dat graag. Heel zuur dat dat nu een stuk lastiger gaat. Fijn dat je via je blog voor een hele groep mensen schrijft.
Het verhaal over de kaart van je vader aan Bas kende ik, maar ontroert weer.
Vroeger schreef ik veel met een vriend die in Kenia woonde. Het was de enige manier waarop we contact konden houden.
Ha Rita, wat een mooie herinneringen aan je vader en het schrijven wat je zelf met de hand hebt gedaan. Herkenbaar voor onze generatie. Jullie kennen vast het fenomeen penvriendin. Die had ik in Amerika. Jarenlang mee geschreven.
Nu krijg ik kramp als ik lang schrijf zo nu en dan in een dagboek. Maar kaarten blijf ik schrijven en sturen. Want het ontvangen tovert vaak een glimlach op het gezicht!
Tot de volgende blog Rita!
Leuk Rita,wat je schrijft over je vader
Zo positief voor Bas. Dat het je rust en ordening geeft het schrijven is fijn. Best lastig met Parkison. Maar je doet het wel. Kanjer. Verder staat het boek Theo in Golden gereserveerd bij de bieb er zijn 20 wachtende voor mij. En ik ben zo nieuwsgierig naar dit boek. Nu lees ik voor onze leesclub ‘ In mijn ogen draag ik wolken’ van Forugh Karimi. Leest als een trein.
Succes met schrijvend vertellen.
Wat heb je toch weer treffend geschreven. Het raadsel over de brief van je vader raakt omdat het zo’n liefdevol van je vader is. Onze briefwisseling tijdens ons verblijf in Hongarije was voor mij heel belangrijk. Ik schreef jouv(en Liesbeth) niet alleen over onze ervaringen daar, maar ook over de boeken die we lazen rond feminisme. Ik kon mijn gedachten daarover al schrijvend met je delen. En natuurlijk keek ik dan weer uit naar jouw geschreven reactie daarop. Hoe blij kon ik dan met een brief zijn.
Wat heb je toch weer treffend geschreven. Het raadsel over de brief van je vader raakt omdat het zo liefdevol van je vader is. Onze briefwisseling tijdens ons verblijf in Hongarije was voor mij heel belangrijk. Ik schreef jou (en Liesbeth) niet alleen over onze ervaringen daar, maar ook over de boeken die we lazen rond feminisme. Ik kon mijn gedachten daarover al schrijvend met je delen. En natuurlijk keek ik dan weer uit naar jouw geschreven reactie daarop. Hoe blij kon ik dan met een brief zijn.